Dank je wel, Jason

Morgen, zaterdag 29 augustus 2026, worden excuses aangeboden aan slachtoffers van de gesloten jeugdzorg. Dat is belangrijk. Voor veel mensen komt erkenning jaren, soms decennia te laat. Tegelijkertijd blijft bij mij vooral de vraag hangen wat excuses waard zijn als het systeem zelf niet wezenlijk verandert.

Ik denk daarbij aan Jason Bhugwandass.

Jason is 28 jaar. Een jonge man die een enorm deel van zijn leven heeft besteed aan het zichtbaar maken van wat er binnen de gesloten jeugdzorg gebeurde en nog steeds gebeurt. Hij sprak tientallen jongeren, verzamelde verhalen, deed onderzoek, schreef rapporten, sprak met media en bracht misstanden naar buiten die jarenlang onvoldoende serieus werden genomen. Hij wist bovendien precies waar hij over sprak, omdat hij zelf als kind onderdeel was van dat systeem.

Dat vind ik misschien wel het meest wrange aan zijn verhaal. Dat iemand die als kind bescherming nodig had, later zelf degene moest worden die het systeem dwong om te kijken naar wat daarbinnen fout ging.

Hij liep tegen ongeloof aan, tegen veroordelingen en tegen dichte deuren. Hij moest steeds opnieuw uitleggen wat er was gebeurd en waarom jongeren geloofd moesten worden. In een gesloten instelling is die positie ontzettend kwetsbaar. De medewerker heeft een functie, een organisatie, collega’s en een dossier achter zich. De jongere heeft vaak vooral zijn eigen verhaal. Daarbij gaat het regelmatig om jongeren die getraumatiseerd zijn, psychisch ontregeld kunnen raken, boos zijn, agressief reageren of al jarenlang in een hulpverleningssysteem zitten. Juist die kenmerken kunnen vervolgens worden gebruikt om hun betrouwbaarheid ter discussie te stellen.

Een jongere kan zeggen dat iets is gebeurd en vervolgens worden bekeken door de bril van zijn diagnose, zijn gedrag of zijn dossier. Daarmee ontstaat een bijna onmogelijke situatie. Het slachtoffer moet bewijzen wat zich vaak juist afspeelde op een plek waar weinig onafhankelijke getuigen waren en waar de mensen over wie wordt geklaagd zelf onderdeel zijn van de organisatie die de situatie vastlegt.

Medewerkers verdienen bescherming tegen ongefundeerde beschuldigingen. Tegelijkertijd moeten we durven kijken naar wat er gebeurt wanneer professionele geloofwaardigheid bijna automatisch zwaarder weegt dan de stem van een kwetsbaar kind. Zeker binnen gesloten instellingen is dat een levensgroot risico. Ik heb dat met eigen ogen ondervonden toen ik zelf in deze sector werkte. Het is ook niet gek dat ik daar snel uit ben gestapt want bij alles dat ik zei ging mijn kop eraf. Maar ík had een keuze.

Jason heeft dit jarenlang moeten ondergaan zonder dat dit een keuze was. Daarnaast heeft Jason laten zien hoe groot dat risico is.

Hij liet zichzelf zien

Wat hij daarnaast heeft gedaan, verdient minstens zoveel respect. Jason maakte zichzelf zichtbaar.

Hij sprak openlijk over zijn transitie en over zijn leven als transgender man. In een ideale wereld zou daar helemaal geen bijzondere moed voor nodig zijn. In onze huidige wereld kan zichtbaarheid helaas nog steeds leiden tot haat, discriminatie, bedreigingen en eindeloos publiek oordeel.

Hij liet ook zijn psychische problemen zien. Hij sprak over trauma, PTSS, ontregeling en de gevolgen van wat hij als kind heeft meegemaakt. Hij liet zelfs zijn traumatherapie filmen en gaf daarmee mensen toegang tot een deel van zijn leven dat de meesten van ons waarschijnlijk zorgvuldig voor de buitenwereld zouden afschermen.

Jason liet zien hoe beperkt dat mensbeeld is. Je kunt ernstige traumaklachten hebben en tegelijkertijd intelligent, liefdevol, loyaal, scherp, grappig en maatschappelijk betrokken zijn. Je kunt psychisch ontregeld raken en uitstekend begrijpen wat er om je heen gebeurt. Trauma wist je persoonlijkheid, je intelligentie en je menselijkheid niet uit.

Dat vind ik belangrijk, omdat juist jeugdzorgkinderen zo gemakkelijk worden samengevat in termen als moeilijk, complex, agressief, onvoorspelbaar of onbehandelbaar. Achter al die woorden zit een mens. Een kind dat ergens vandaan komt. Een jongere die dingen heeft meegemaakt. Iemand met humor, talent, intelligentie, liefde, verlangens en een toekomst.

En ondertussen bleef Jason doorgaan.

Zijn onderzoek naar de ZIKOS-afdelingen bracht verhalen naar buiten over isolement, vrijheidsbeperking en grensoverschrijdend gedrag. Er kwam landelijke politieke aandacht. Er werden Kamervragen gesteld. De ZIKOS-afdelingen werden gesloten. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd keek naar haar eigen toezicht. De discussie over gesloten jeugdzorg kon niet langer gemakkelijk worden afgedaan als een verzameling losse incidenten.

Dat is een enorme maatschappelijke prestatie.

Deze strijd heeft hem ondertussen ook enorm veel gekost. Morgen, 29 augustus 2026, lijkt voor Jason een moment te zijn waarop hij uit de publiciteit wil stappen en zijn eigen leven weer wil oppakken, mede vanwege zijn gezondheid. Dat gun ik hem volledig. Hij heeft lang genoeg gedragen wat eigenlijk door veel meer schouders gedragen had moeten worden.

Hij heeft jaren besteed aan het verzamelen van verhalen die volwassenen zelf allang serieus hadden moeten onderzoeken. Hij heeft deuren open proberen te duwen die voor hem en voor andere slachtoffers gesloten bleven. Hij heeft zichzelf steeds opnieuw blootgegeven om aandacht te krijgen voor iets waarvan de ernst al veel eerder gezien had moeten worden.

Meer dan twintig jaar verschil. Hoe kan het nog steeds hetzelfde zijn?

Ik heb iemand heel dichtbij mij die zelf een voormalig jeugdzorgkind is en inmiddels bijna 49 jaar oud is. Jason is 28. Daar zit ruim twintig jaar tussen.

En toch herken ik in verhalen van toen nog steeds patronen van nu. Dat vind ik meer dan verontrustend.

Hoe kan het dat we al zo lang weten dat kwetsbare kinderen onvoldoende gehoord worden en dat dezelfde problemen generaties later nog steeds terugkomen? Hoe kan het dat we onderzoeken publiceren, inspectierapporten schrijven, commissies instellen, plannen maken en uiteindelijk excuses aanbieden, terwijl jongeren ondertussen nog steeds vertellen dat zij zich onvoldoende gehoord voelen?

Ik heb zelf een tijdje gewerkt binnen een organisatie waar later door Pointer onderzoek naar werd gedaan vanwege ongeoorloofde constructies rondom zzp’ers. Ik heb van dichtbij gezien hoe belangen, personeel, bestuur en kwetsbare cliënten door elkaar kunnen gaan lopen en hoe ingewikkeld het wordt wanneer verantwoordelijkheid versnipperd raakt.

Later werkte ik in een jeugdgevangenis. Daar zag ik opnieuw hoe problemen zich jarenlang kunnen opstapelen totdat ze uiteindelijk terechtkomen op een plek die ze onmogelijk allemaal kan oplossen.

Jongeren komen daar vaak binnen na jaren van onveiligheid, trauma, schooluitval, wachtlijsten, wisselende hulpverleners en onvoldoende passende behandeling. Uiteindelijk krijgt de jeugdige, de jeugdgevangenis én de maatschappij dus de rekening van een keten waarin eerder al van alles is misgegaan. Daar komen vervolgens personeelstekorten, uitval van behandeling, tijdelijke medewerkers en veiligheidsproblemen bovenop binnen dit eindstadion puur omdat er onvoldoende aandacht aan wordt besteed. Het is een 'nicheprobleem'.

Daarom schreef ik eerder in mijn column: opsluiten is de pauze, behandelen is de toekomst .

Zolang we vooral ingrijpen wanneer jongeren volledig zijn vastgelopen en onvoldoende investeren in alles wat daaraan voorafgaat, blijven we dezelfde kinderen uiteindelijk aan het einde van de keten terugvinden.

Daarom zijn de excuses van morgen belangrijk. Ze kunnen alleen geen eindstation zijn.

Er moeten voldoende goed opgeleide en vaste medewerkers zijn. Jongeren moeten snel toegang krijgen tot passende behandeling en traumazorg. Meldingen van grensoverschrijdend gedrag moeten onafhankelijk onderzocht kunnen worden. Een psychiatrisch dossier mag geen reden worden om een jongere bij voorbaat minder geloofwaardig te vinden. Bestuurders moeten verantwoordelijkheid dragen wanneer problemen structureel zijn. Toezicht moet kunnen ingrijpen voordat journalisten of ervaringsdeskundigen jarenlang bewijs moeten verzamelen. Ook moet veel beter worden gekeken naar professionals over wie ernstige signalen bestaan en die vervolgens elders in dezelfde sector weer aan het werk kunnen.

We zouden nooit afhankelijk mogen zijn van één uitzonderlijk vasthoudend slachtoffer dat zoveel bewijs, media-aandacht en maatschappelijke druk verzamelt dat een systeem uiteindelijk niet meer kan wegkijken.

Ik hoop dat je nu je eigen leven kunt gaan leiden. Dat je gezondheid ruimte krijgt. Dat je toekomst over veel meer mag gaan dan jeugdzorg, trauma, onderzoeken, interviews en strijd. Je hebt meer dan genoeg gedaan.

Voor de organisaties en overheden die morgen excuses aanbieden ligt er ondertussen een enorme verantwoordelijkheid. Hun woorden zullen uiteindelijk worden beoordeeld op wat er daarna gebeurt.

Wat gebeurt er met het volgende kind dat zegt dat een begeleider over een grens gaat? Wat gebeurt er met de jongere die volledig ontregeld raakt en toch maanden moet wachten op behandeling? Wat gebeurt er wanneer een ouder alarm slaat? Wat gebeurt er met de medewerker die misstanden binnen een organisatie probeert te melden? En wie grijpt in als iedereen naar elkaar wijst?