“Tijd heelt alle wonden”
Ik heb die zin vaak gehoord. En meestal geloof ik dat ook. Maar inmiddels weet ik dat het niet altijd klopt. Sommige gebeurtenissen verbinden mensen op een manier die niet vanzelf verdwijnt. Zeker wanneer je samen iets meemaakt dat raakt aan leven en dood, kwetsbaarheid of een moment waarop je leven voorgoed verandert. Dan wordt iemand onderdeel van je verhaal, of je dat nu wilt of niet.
In mijn situatie raakte iemand verbonden aan een van de meest ingrijpende gebeurtenissen uit mijn leven. Niet alleen emotioneel, maar ook letterlijk lichamelijk en existentieel. Psychologisch gezien is dat niet vreemd. Onderzoek laat zien dat gebeurtenissen rondom zwangerschap, medische noodsituaties en bijna-verlies worden opgeslagen als zogenoemde high-impact memory events. Dat zijn ervaringen die diep in je geheugen en zenuwstelsel worden vastgelegd, juist omdat ze raken aan veiligheid, overleven en identiteit. De mensen die bij zulke momenten aanwezig zijn, verdwijnen daarom niet zomaar uit je systeem. Niet door tijd. Niet door afstand. En zeker niet door stilte.
Wat ik heb gemerkt, is dat het moeilijkste niet alleen het gemis is. Het is het ontbreken van erkenning. In de psychologie bestaat daar een term voor: ambiguous loss, een vorm van verlies waarbij iemand nog leeft, maar wel uit je leven verdwijnt zonder afronding. Rouwonderzoeker Pauline Boss beschrijft dit als één van de moeilijkst te verwerken vormen van verlies, juist omdat er geen duidelijk einde is en geen gezamenlijk verhaal waarin iets kan worden afgesloten. In zulke situaties kan je brein het verlies niet goed verwerken. Niet omdat je niet verder wilt, maar omdat er geen einde is dat klopt.
Wat mij misschien nog wel het meest verbaasde, was dat dit gevoel zo bleef hangen. Ik ken mezelf als iemand die kan relativeren en kan loslaten wanneer dat nodig is. Maar dit bleef terugkomen. Niet af en toe, maar steeds opnieuw. Alsof er iets in mij bleef zoeken naar een antwoord dat er niet kwam. Juist omdat ik dat niet van mezelf kende, ben ik gaan onderzoeken wat er eigenlijk met mij gebeurde. Ik heb er veel gesprekken over gevoerd, ik ben gaan lezen en ben op zoek gegaan naar verklaringen buiten mezelf. Wat ik ontdekte, was dat mijn reactie psychologisch gezien eigenlijk heel logisch is.
Psychologisch onderzoek laat zien dat wanneer iemand verbonden raakt aan een ingrijpende gebeurtenis zoals ziekte, zwangerschap, verlies of een bijna-doodervaring, die persoon onderdeel wordt van hoe je brein die gebeurtenis opslaat en verwerkt. Dat betekent dat afstand alleen niet genoeg is om die verbinding te laten verdwijnen. Dat inzicht gaf mij voor het eerst woorden voor iets wat ik eerder alleen maar voelde. Niet omdat ik niet verder wil, maar omdat mijn systeem nog probeert betekenis te geven aan wat er gebeurd is.
Mensen zeggen vaak dat tijd alle wonden heelt. Maar wat ik heb geleerd, is dat tijd vooral helpt wanneer er erkenning is geweest. Wanneer iemand verbonden raakt aan een moment dat je leven verandert, blijft die verbinding bestaan in je herinnering én in je lichaam. Psychologen beschrijven dat als hechting die gekoppeld raakt aan een ingrijpende gebeurtenis. Dat voelt soms letterlijk als een wond die open blijft staan. Niet omdat ik vast wil houden aan iemand, maar omdat wat er gebeurde betekenis blijft houden.
Wat ik zelf misschien wel het moeilijkste vind, is dat ik heel goed begrijp dat ik iemand niet kan verplichten om te blijven. Ik begrijp loyaliteit. Ik begrijp keuzes. Ik begrijp omstandigheden. Maar wat ik niet goed begrijp, is hoe iemand volledig kan verdwijnen na iets wat jullie samen hebben meegemaakt. Psychologisch gezien is het verlangen naar erkenning geen claim op een relatie. Het is een menselijke behoefte om gezien te worden in wat iets voor je betekend heeft. Ik merk dat dat precies is waar mijn pijn zit. Niet in het feit dat iemand verdergaat met zijn leven, maar in het gevoel dat wat wij hebben meegemaakt geen plek meer krijgt.
Wat ik ook ben gaan begrijpen, is dat afstand nemen niet altijd betekent dat iets niets betekende. Psychologisch onderzoek laat zien dat mensen afstand nemen wanneer gevoelens ingewikkeld worden, wanneer loyaliteit naar een gezin meespeelt of wanneer iemand niet goed weet hoe hij met diepe verbinding moet omgaan. Dan kiest het brein vaak voor bescherming. En bescherming ziet er soms uit als stilte. Dat maakt het niet minder pijnlijk, maar het helpt wel om te begrijpen dat afstand niet hetzelfde is als onverschilligheid.
Sommige mensen blijven verbonden aan een moment waarop je leven veranderde. In mijn geval voelt het alsof dat precies is wat er gebeurd is. Daarom voelt dit niet als een gewone herinnering die langzaam vervaagt. Het voelt als iets dat onderdeel is geworden van mijn levensverhaal. En juist omdat dat zo is, lijkt het geen wond die vanzelf dichtgaat met de tijd. Niet omdat ik niet verder wil, maar omdat betekenis niet verdwijnt door afstand alleen.
Wat dit voor mij misschien wel het zwaarst maakt, is hoe intens dit blijft doorwerken in mijn dagelijks leven. Het is niet iets wat af en toe langskomt. Het zit er continu. Ik merk dat ik er dagelijks om moet huilen, soms op momenten waarop ik het helemaal niet verwacht. Dan schiet ik ineens vol en gonst zijn naam door mijn hoofd alsof mijn systeem nog steeds probeert te begrijpen wat er gebeurd is.
Soms zit ik huilend in de auto en voelt het zo overweldigend dat ik het bijna moet uitschreeuwen van verdriet. Op zulke momenten wil ik hem eigenlijk maar één ding vragen: wat deed dit met jou? Wat betekende dit voor jou? Omdat het zo moeilijk te bevatten is dat iets wat voor mij zo levensveranderend was, voor hem blijkbaar iets is geworden waar hij volledig afstand van heeft genomen.
Het voelt alsof hij mij echt heeft losgelaten. Alsof ik in zijn leven inmiddels minder ben dan een kennis, terwijl hij in mijn leven verbonden is geraakt aan een moment dat alles veranderde. En juist dat maakt dat het soms voelt alsof ik blijf zoeken naar iets wat er niet meer is.
Wat het nog zwaarder maakt, is dat dit niet het enige is wat er speelt. Er gebeurt tegelijkertijd zoveel in mijn leven. Op mijn werk speelt veel, en het is heftiger dan ik wegens vertrouwelijkheid in woorden hier kan uitdrukken, terwijl het onrecht dermate groot is dat ik eigenlijk vind dat iedereen zou moeten weten wat hier gebeurt. Mijn moeder is ernstig ziek en ik moet haar weer verhuizen. Mijn relatie stond maandenlang onder druk en net nu ik voor mezelf gekozen heb, in een nieuw huis met een frisse start, volgt komende woensdag een rechtszaak die bepalend zal zijn voor mijn herstel en voor hoe mijn toekomst eruit gaat zien. Mijn toekomst die ik probeer in te richten en in één keer weer kan terug worden geworpen naar het verleden waardoor ik weer mezelf op de tweede plaats moet stellen.
Soms voelt het alsof alles tegelijk komt.
En eerlijk gezegd weet ik soms gewoon niet meer hoe ik hier nog verder doorheen moet bewegen. Niet omdat ik niet wil herstellen. Maar omdat het voelt alsof ik iets probeer te verwerken waar ik hem eigenlijk nog bij nodig heb, terwijl hij er niet meer is.
Tijd heelt niet alle wonden. Maar wat wel, daar ben ik nog steeds niet achter. Want wat ik nodig heb, is kennelijk niet haalbaar.